Tiananmen – Brama Niebiańskiego Spokoju

Tiananmen Brama – Pekin – Chiny

Pekińska Brama Niebiańskiego Spokoju – Tiananmen, jest swoistym papierkiem lakmusowym Chin. Najważniejsze wydarzenia w historii państwa odbywały się na jej murach lub w jej najbliższym otoczeniu. Poznając jej historię, poznasz dzieje dwudziestowiecznych Chin. Oto fotograficzna podróż w czasie.

Brama Tiananmen – czyli Niebiańskiego Spokoju, większości osób kojarzy się z monumentalnymi wrotami do Cesarskiego Zakazanego Miasta w Pekinie. Rzeczywiście, jest usytuowana na osi Pałacu, utrzymuje styl architektury cesarskiej, a dodatkowo to właśnie tu znajduje się wejście na dziedziniec kas biletowych. Jednak to dość powszechny błąd. To nie jest brama do Zakazanego Miasta. Dowodem niech będzie to zdjęcie z końca XIX wieku.

tiananmen
Brama Niebiańskiego Spokoju – 1901

Gdyby była to brama do Zakazanego Miasta, nie mogłaby być tak szeroko otwarta. Dostęp za jej granice miała jedynie nieliczna grupa urzędników cesarskich. Jednak wyraźnie widać, jak w 1901 roku Brama Niebiańskiego Spokoju jest szeroko otwarta, a dostawcy, jak i dostojnicy (wóz po prawej), zupełnie bezpardonowo kierują się do głównego wejścia. Więc nie jest to prawdziwa brama do Cesarskiego Pałacu. Co to więc za wejście?
Miasto Beijing od Miasta Cesarskiego oddzielał szeroki, długi mur i wiele bram, a jedną z nich była rzeczona Tiananmen. Nie można jej przypisywać funkcji bramy Zakazanego Miasta, a jedynie funkcję bramy do wielkiego cesarskiego kompleksu miasta służebnego, w którego centrum, otoczony kolejnym murem, znajdował się Pałac Cesarski. Od północy podobną bramą co do funkcji jest Di’anmen. Wszystkie bramy służyły komunikacji Pałacu z resztą miasta, a w razie niebezpieczeństwa mogły być zamykane i tworzyły dodatkową linię obrony Cesarza.

(UWAGA JĘZYKOWA: wszystkie nazwy ulic lub stacje metra w Pekinie, które kończą się słowem ‚men‚, związane są z jakąś bramą, która się tam znajduje lub kiedyś znajdowała. Najlepiej prześledzić zakres cesarskiego miasta, analizując nazwy stacji metra linii numer 2. Murów od lat 60 XX wieku już nie ma, ale linia numer 2 ukazuje, jak przebiegały umocnienia, gdyż wyburzono je i stworzono w ich miejsce metro. Sam suplement fonetyczny men (安门) oznacza po chińsku „bramę’.)

pekin metro
Pekin – siatka linii metra. Ciemnoniebieski – linia 2.
tiananmen
Brama Niebiańskiego Spokoju – początek XX wieku.

Powyższe zdjęcie przedstawia nieznaną co do daty demonstrację pod Bramą Tiananmen. Być może są to komunistyczni przeciwnicy cesarstwa – brak mandżurskich warkoczy mógłby na to wskazywać. W jakimkolwiek jednak celu zebrali się Ci ludzie na początku XX wieku, tak musiała wyglądać chwila odczytywania cesarskich nominacji urzędniczych. System zdobywania zaszczytnego miana mandaryna poprzedzał bardzo surowy egzamin urzędniczy. Pierwsze tego typu sprawdziany odbywały się już za panowania dynastii Zhou, ale ostateczną formę przybrały około 600 roku n.e. Na egzamin składały się kilkudniowe testy z traktatów konfucjańskich, wiedzy historycznej, kaligrafii, a nawet recytacji i tworzenia poezji.

Gdy egzaminy zostały zakończone, a Pałac Cesarza ogłaszał ich wyniki, odbywało się to właśnie publicznie przy Bramie Niebiańskiego Spokoju. Zresztą, każdy dokument oficjalny opuszczający kancelarię cesarską właśnie tam był upubliczniany, w bardzo specyficzny sposób! Jako że kancelaria wydawała orzeczenia zgodne z wolą panującego, dokument podpisany przez cesarza musiał mieć odpowiednią cesarską oprawę. Z Tiananmen spuszczano więc na sznurze rzeźbionego feniksa, który w dziobie trzymał cesarski dekret lub wyniki ocen urzędniczych testów.

Brama Niebiańskiego Spokoju
Brama Niebiańskiego Spokoju – 4.V.1919

Po zakończeniu I wojny światowej rosło niezadowolenie społeczne w stosunku do projapońskiego rządu i postanowień traktatu wersalskiego, który przyznawał Japonii niemiecki półwysep Szantung (tak! Japonia w Wielkiej Wojnie brała udział po stronie Ententy). Pierwsza demonstracja odbyła się 4 maja 1919 roku przed… Bramą Niebiańskiego Spokoju. Wzięło w niej udział kilka tysięcy studentów, domagając się odrzucenia postanowień traktatu. Brutalne interwencje policji spowodowały, że dołączyli do nich protestujący z innych miast, paraliżując tym samym funkcjonowanie całego państwa. W konsekwencji tych wydarzeń, rząd Chin wyrzucił najbardziej projapońskich ministrów i odmówił podpisania traktatu wersalskiego. Mimo to, niezadowolenie społeczne nie malało, na czym zyskiwały tylko partie nacjonalistyczne. Cały ruch, który zapoczątkował ten proces, został nazwany ‚Ruchem 4 Maja‚ – na cześć daty pierwszej demonstracji antyrządowej przed Tiananmen.

Brama Niebiańskiego Spokoju
Brama Niebiańskiego Spokoju – około 1900 roku.

Tradycja wieszania portretów chińskich znakomitości politycznych nad bramą Tiananmen sięga roku 1925. Po śmierci socjalistyczno-nacjonalistycznego przywódcy Sun Jat-sena, nad bramą zawisła jego podobizna wraz z propagandowymi sentencjami. Warto zwrócić uwagę na słoneczny okrąg, w jaki wpisano zdjęcie tego prezydenta.

Brama Niebiańskiego Spokoju
Brama Niebiańskiego Spokoju około 1925 roku. Pracownicy na rusztowaniach dodają romboidalne obramowania znaków pisma chińskiego. Wokół Sun Jat-sena liczne wpisy patriotyczne.

Wojna japońsko-chińska wybuchła w 1937 roku po incydencie na moście Marco Polo. Ten kolejny już, po incydencie mukdeńskim, japoński akt wojny wobec Republiki Chińskiej, rozpoczął wieloletni okres wzajemnych walk. W wyniku udanej operacji armii japońskiej, 29 lipca 1937 roku miasto Beiping (nacjonalistyczna nazwa Pekinu) zostało zdobyte i przemianowane na japońskie miasto Beijing.

brama tiananmen
Brama Niebiańskiego Spokoju świętuje upadek Nankinu – wówczas stolicy Republiki Chińskiej, i zwycięstwo Cesarstwa Japonii. 15.XII.1937
brama tiananmen
Brama Niebiańskiego Spokoju z zegarem, w trakcie okupacji japońskiej. Widać pozostałości po usuniętym wizerunku Sun Jat-sena i ślady po romboidalnych napisach na murze.

Okupacja japońska przyczyniła się do umieszczenia na bramie wielkiego, publicznego zegara oraz kilku słynnych inskrypcji – na przykład sloganu: 建设东亚新秩序 – Zbudujmy Nowy Porządek we Wschodniej Azji!

tiananmen brama
Brama Niebiańskiego Spokoju – we wczesnym okresie okupacji japońskiej (29.VII-15.XII 1937) lub w jej późnym okresie (lato 1945). Brak zegara, inny slogan i najciekawsze – pozostałość wieloakapitowej, nieznanej inskrypcji po prawej stronie ściany.

15 sierpnia 1945 roku, po zrzuceniu bomb atomowych przez USA i przyjęciu przez Cesarza Japonii Deklaracji Poczdamskiej (kapitulacji), ostatnie oddziały japońskie opuściły Beijing. Wówczas Kuomintang przejął miasto i zmienił jego nazwę z powrotem na Beiping, a na niszczejących ścianach Bramy Tiananmen, umieszczono kolejny portret. Tym razem nacjonalisty Czang Kaj-szeka.

tiananmen czang kaj-szek
Brama Niebiańskiego Spokoju – 18.XI.1945

 

tiananmen czang kaj-szek
Brama Niebiańskiego Spokoju – pierwsze lampy przed bramą.
tiananmen czang kaj-szek
Brama Niebiańskiego Spokoju – 1947.

Nowy portret przywódcy opierał się o dach pawilonu, a na tynku pojawiły się kolejne slogany, które w początkowym okresie były w wielkich rombach, później w nieco zmniejszonej skali. Jednak elewacja Bramy Niebiańskiego Spokoju była już bardzo zniszczona. Postanowiono więc ją odnowić, a jednocześnie zmienić wizerunek Czang Kaj-szeka na inny – bardziej militarny w wyrazie. Znak to, że Kuomintang zaczął ponosić coraz dotkliwsze porażki w walce z oddziałami Mao Zedonga. Władza zawsze agresywniej się przedstawia, gdy słabnie.

Brama Niebiańskiego Spokoju czang kaj-szek
Brama Niebiańskiego Spokoju – koniec lat 40 XX wieku.
Brama Niebiańskiego Spokoju czang kaj-szek
Brama Niebiańskiego Spokoju – po odnowieniu.

Zakończenie chińskiej wojny domowej nastąpiło 31 stycznia 1949, a choć niedobitki oddziałów Kuomintangu walczyły jeszcze do 1950 roku, to w Beijingu (kolejna zmiana nazwy miasta – już ostatnia) zaczął instalować się nowy komunistyczny rząd. A sama Brama Tiananmen znów musiała przyjąć nową rolę propagandową, obserwując wzrost pozycji Mao Zedonga w Chinach.

tiananmen mao
Brama Niebiańskiego Spokoju – 07.VII.1949. Obok Mao Zedonga portret Zhu De – głównodowodzącego Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej.
tiananmen mao
Brama Niebiańskiego Spokoju – Mao Zedong ponad towarzyszami z partii.
tiananmen mao
Brama Niebiańskiego Spokoju – 01.X.1949 – Na zdjęciu Mao ogłasza powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. (jednak jest to chyba późniejsza wizualizacja)

1 października 1949 roku, w dniu proklamacji Chińskiej Republiki Ludowej, nad bramą główną wisiał już tylko jeden portret – przewodniczącego Mao, oraz slogan po lewo 中华人民共和国万岁 – Niech Żyje Chińska Republika Ludowa, i po prawo 中央人民政府萬歲 – Niech Żyje Centralny Rząd Ludowy.

tiananmen mao
Brama Niebiańskiego Spokoju – 01.V.1950 – Obchody Święta Pracy. Portret Mao ulegał zmianie, wcześniej był en face, tu z profilu.

Od 1950 roku do dziś tylko raz wizerunek na Bramie Niebiańskiego Spokoju został zmieniony. Był to rok 1950. Czyli rok śmierci Józefa Stalina (5 marca), która wywołała falę żałoby we wszystkich krajach komunistycznych. Na znak solidarności bratnich narodów i partii, uczczono pamięć byłego już przywódcy ZSRR jego wizerunkiem na bramie. Przyjaźń chińsko – radziecka jeszcze przez kilka najbliższych lat będzie kwitła.

tiananmen stalin
Brama Niebiańskiego Spokoju – III.1953 – chwilowa zmiana wizerunku.
tiananmen stalin
Brama Niebiańskiego Spokoju – 1953
tiananmen stalin
Brama Niebiańskiego Spokoju – 1953 – Komunistyczna Partia Chin żegna Stalina.

Jednak już na czwartą rocznicę proklamacji ChRL (1953), brama nabrała znów klasycznego wyglądu. Jedynie wizerunek Mao został zmieniony na nowy.

Brama Niebiańskiego Spokoju – 01.X.1953

W następnych latach zmienił się już tylko slogan po prawo od portretu. Niech Żyje Centralny Rząd Ludowy został zastąpiony przez bardziej imperialny: 世界人民大团结万岁 – Niech Żyją Zjednoczone Ludy Świata.

tiananmen
Brama Niebiańskiego Spokoju – 01.X.1963

W latach 60 XX premier Chin, Zhou Enlai, pod pozorem remontu, nakazał przebudować Bramę Niebiańskiego Spokoju. Intensywne wykorzystywanie jej w trakcie wielu obchodów zarówno komunistycznych, jak i wcześniejszych, nacjonalistycznych świąt, podniszczyło poważnie budynek. Przebudowa Tiananmen, którą ukryto pod wielkim i szczelnym rusztowaniem, objęła prawie każdy element budynku. Zamontowano ogrzewanie, dodano windy, wyremontowano pomieszczenia i wzmocniono fundamenty. Tak to mały remont prawdopodobnie uratował ten zabytek przed postępującą dewastacją.

(Nota bene: Ten sam człowiek, Zhou Enlai uratował Zakazane Miasto! Rewolucja Kulturalna stworzyła hunwejbinów – fanatyków niszczących wszystko, co związane było z tradycją, historią i kulturą dawnych Chin. Czyli z wszystkim, co nie było związane z komunizmem. Palono, grabiono i niszczono tysiące zabytków, nie wspominając o masakrach na ludności podejrzewanej o jakiekolwiek powiązanie z ‚dawnymi Chinami’. Premier Enlai starał się ratować, co się dało, między innymi wprowadził garnizon wojska do Zakazanego Miasta, aby chronił on ten obiekt przed hunwejbinami. Czasem musieli bronić go siłą, na szczęście skutecznie.)

tiananmen
Brama Niebiańskiego Spokoju – 01.X.1967 po ‚remoncie’.

Kolejna zmiana wizualna Tiananmen nastąpiła dopiero po śmierci Mao Zedonga. 7 września 1976 roku kolorowy obraz przewodniczącego partii zamieniono na wizerunek czarno-biały. A nad nim pojawił się żałobny biało-czarny napis informujący o pożegnaniu przywódcy.

tiananmen
Brama Niebiańskiego Spokoju – 1976 – zdjęcie Mao jest czarno-białe.

Brama Niebiańskiego Spokoju była też świadkiem zamieszek w 1989 roku. Niewiele zachowanych zdjęć z tamtych czasów pokazuje demonstrantów na tle Tiananmen. Jak pokazały raporty CIA, które ujawniła WikiLeaks, słynna masakra studentów nie odbyła się na samym placu, jak podawały zagraniczne media, lecz w okolicznych małych uliczkach. A największa ilość zabitych była na moście Muxidi, gdzie z jednej strony nacierały oddziały armii, a z drugiej znajdowały się barykady nie pozwalające demonstrantom dostać się na Plac Tiananmen.

tiananmen 1989
Brama Niebiańskiego Spokoju – 1989
tiananmen 1989
Brama Tiananmen – 1989.
tiananmen
Brama Niebianskiego Spokoju – 2016

Dzisiejszy portret, który zdobi Bramę Niebiańskiego Spokoju, jest autorstwa Zhanga Zhenshi. Wykonany został na podstawie zdjęcia Mao wykonanego przez Chen Shilina z roku 1964. Portret ma kilka kopii. Gdy wiszący wizerunek zostanie uszkodzony lub będzie wymagał naprawy, zamienia się go na przechowywany w magazynie egzemplarz zapasowy. Operacja ta wymaga niemałego wysiłku, gdyż podobno portret waży aż 1,5 tony.

tiananmen
Brama Niebiańskiego Spokoju – Portret Mao Zedonga – 2016
mapa pekinu 3d
Tiananmen na mapie Pekinu w 3D. www.beijing.edushi.com

OTOCZENIE:
ZŁOTA RZEKA: Brama Niebiańskiego Spokoju jest oddzielona od Placu Niebiańskiego Spokoju Złotą Rzeką. Można ją przekroczyć, a właściwie można było w przeszłości, pięcioma mostami, które symbolizują pięć cnót konfucjańskich. Są jeszcze dwa dodatkowe mosty na zachód i wschód od bramy, którymi dziś można przechodzić. Taki sam w symbolice most i trochę inna w kształcie Złota Rzeka znajdują się pomiędzy Bramą Południową i Bramą Najwyższej Harmonii w Zakazanym Mieście.

HUABIAO: Oczywiście, jak każdą bramę w Chinach, także bramę Najwyższego Spokoju bronią lwy. Mimo, że wyglądają na dwa samce, patrząc na grzywy, to jednak jeden jest lwicą. Chyba, że to dzielne pekińczyki. 🙂 Obok nich znajduje się huabiao – kolumna chińska, która przed dynastią Han była drogowskazem kierującym kurierów w odpowiednim kierunku, a później stała się elementem ozdobnym pałaców. Każde huabiao wieńczy wizerunek smoka, cała kolumna jest bardzo bogato rzeźbiona, a wystające dwa skrzydełka przypominają o jej pierwotnej funkcji drogowej.

tiananmen huabiao
Huabiao przed Tiananmen
To, czego świadkiem była Tiananmen – mandaryńskich nominacji, manifestacji władzy, przeglądu twarzy przywódców, symboli i tablic propagandowych – to esencja historii Chin. Nie da się lepiej opowiadać o wydarzeniach w dwudziestowiecznym Pekinie, niż opisując zmiany, jakie zachodziły na i w najbliższym otoczeniu tej bramy. Symbolu dzisiejszych komunistycznych Chin.

Jeśli interesują Cię porady praktyczne, zerknij na poradnik JAK ZWIEDZAĆ PEKIN.

Lub zobacz, jak spędzić noc w namiocie na Chińskim Murze Chińskim.


Jedna myśl w temacie “Tiananmen – Brama Niebiańskiego Spokoju”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.