Twierdza Europa – Rumeli Hisarı

Twierdza Europa – Stambuł – Turcja
Podrzynająca Gardło.
W roku 1394 Bajazyd I zwany Błyskawicą zlecił wybudowanie nad azjatyckim brzegiem Bosforu twierdzy – Anadolu Hisarı (Twierdza Azja). Wybrano najwęższą część cieśniny (660m), postawiono potężne mury z wieżami, obsadzono załogę wraz z bombardami (proto-armatami). Jednocześnie ustalono zadanie dla garnizonu – powstrzymywanie transportów morskich z miast nadczarnomorskich do stolicy Bizancjum – Konstantynopola. Wszystko to było nieskuteczne aż…

Twierdza Europa

Przebiegły plan miał pomóc w osłabieniu i ostatecznym upadku stolicy Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego. Niestety, ani najwęższy punkt cieśniny Bosforskiej, ani ostrzały z wież Anadolu Hissarı, ani świetne wyszkolenie żołnierzy, nie odniosły zamierzonego skutku. Transporty nie ustawały. Silny prąd z północy, przebiegający wzdłuż europejskiego wybrzeża, pozwalał załadowanym statkom dość sprawnie omijać okolice twierdzy. Jeszcze dziś, mimo uregulowania tras morskich, można dostrzec, jak blisko promenady, i jak szybko (z nurtem i silnikami) przepływają wyładowane tzw. „dobrami”, kontenerowce.

Twierdza Europa
Twierdza Europa widziana z Bosforu.
Twierdza Europa
W tle most Mehmeda II Zdobywcy. Łączy Europę z Azją.

Opróżnione w konstantynopolitańskim porcie statki, gnane wiatrem, przy minimalnym zanurzeniu, powracały na Morze Czarne równie sprawnie i bez kontaktu z kulami załogi Anadolu Hisarı. Sam pomysł blokady „kontynentalnej” stolicy Bizancjum był słuszny i w konsekwencji skuteczny, ale musiał się pojawić ktoś bardziej przebiegły, sprytniejszy – prawnuk owego Bajazyda, Mehmed II nazwany później Zdobywcą.

Twierdza Europa
Twierdza Europa – Bosfor – Twierdza Azja.
Twierdza Europa
Twerdza Azji – Anadolu Hisarı

Według legendy, w trakcie rozmów z wysłannikami cesarza bizantyjskiego, Mehmed poprosił o pozwolenie wybudowania twierdzy naprzeciw Anadolu Hisarı, po europejskiej stronie cieśniny. Zgoda cesarza na ten projekt budowlany jest mało prawdopodobna. Lecz tradycja o takiej donosi. Jedynym usprawiedliwieniem decyzji Konstantyna XI Paleologa jest wielkość parceli oddanej pod „inwestycję” osmańską – miał być to obszar skóry niedźwiedzia.

ı

Niestety, dla Konstantyna i Konstantynopola również, Mehmed pociął rzeczone futro na rzemienie i wytyczył obszar 250×160 metrów. Jakkolwiek legenda jest mało prawdopodobna, to jednak twierdza powstała w ekspresowym tempie – po czterech miesiącach budowy była już gotowa – w sierpniu 1492 roku. Jej koszty ponieśli trzej wezyrowie (w tym Wielki Wezyr), i to dzięki nim trzy wieże nazywają się do dziś Zaganos Pasza, Saruca Pasza i Halila Pasza. Same mury, jedną małą wieżę i 13 strażnic opłacił sam Mehmed II. Obsadzono twierdzę 400 janczarami uzbrojonymi w działa i nadano jej nazwę Rumeli Hisarı – Twierdza Europa.

Twierdza Europa

(Dygresja językowa: Słowo hisari znaczy twierdza, słowa Anadolu i Rumeli to nazwy z atlasu osmańskiego. Rumelia, czyli „kraj Rzymian” oznacza teren europejski kontrolowany przez Bizantyjczyków. Anadolu to znana nam kraina Anatolia, dość lekko zniekształcona forma przez Turków).

Twierdza Europa

(Dygresja nawigacyjna: Badania zarówno Anadolu Hisari jak i Rumeli Hisari były szczątkowe. Twierdza Azjatycka została odrestaurowana w 1993 i utworzono tu muzeum, niestety nie jest ono otwarte dla zwiedzających (sic!). Twierdza Europa miała więcej szczęścia, gdyż od końca lat 60 można ją zwiedzać. Transport z centrum Stambułu do którejś z nich, dwoma liniami autobusowymi, nie powinien nikomu sprawić problemu).

Twierdza Europa

Materiał budowlany, którym posłużyli się kamieniarze Mehmeda II, pochodził z okolicznych budynków bizantyjskich, również cysterny wydają się być z tego kręgu kulturowego. Właśnie one pozwoliły wybudować w obrębie murów meczet, który zawsze musiał mieć dostęp do słodkiej wody. W przeciwieństwie do projektu Bajazyda I, po drugiej stronie cieśniny, twierdza rumelijska spełniła swoją rolę. Wystarczyło zatopić galerę wenecką, aby zablokować całą dostawę czarnomorską do Konstantynopola. Dlatego właśnie Osmanowie nazywali Rumeli Hisari  Bogazkesen – Podrzynająca Gardło.

Twierdza Europa

Gardło poderżnięto ostatecznie we wtorek 29 maja 1453 roku, w niecały rok po wybudowaniu twierdzy, a Mehmed II zyskał wówczas swój przydomek Zdobywca. Czy faktycznie inwestycja budowlana była aż tak skuteczna? Czy pobliska stolica upadłaby bez Twierdzy Europa? Bawmy się gdybaniami. Pewne jest, że z ekonomicznego punktu widzenia, inwestycja Mehmeda II zysków po 1453 roku nie przynosiła.

Twierdza Europa

Wprawdzie więziono w niej zagranicznych szpiegów, dyplomatów i tym podobnych specjalnych „gości”. Wrogowie sułtana również znajdowali tu ‚gościnę’. Podobno również kilka niewiernych żon sułtańskich, przytulnie odzianych w worki wypełnione kamieniami, miało okazję wypaść z najwyższej wieży twierdzy. Znaczenie miejsca konsekwentnie malało, nawet najstarszy cmentarz osmański w Europie, na południe od murów, nie podnosił jego rangi. Opuszczony garnizon, zaniedbany meczet, jedynie działająca fontanna i lokalizacja sprawiły, że w XIX wieku zaczęto budować na terenie twierdzy domy mieszkalne.

Twierdza Europa
Twierdza Europa na pocztówce z końca XIX wieku.

Miejsce odzyskało sławę i urok dopiero na swoje pięćsetlecie. W 1953 rząd Turcji odrestaurował pozostałości konstrukcji z czasów Mehmeda II, jednocześnie wyburzając domy z XIX wieku.

Twierdza Europa

Tak dociera do naszych czasów, prawdopodobnie najostrzejsze ostrze, ostrzone na stolicę Cesarstwa Wschodniorzymskiego. Dziś Twierdza Europa ‚zardzewiała’ znaczeniem, konstrukcją nie zachwyca. Ale w kwietniu, gdy chodzisz tu z ukochaną osobą, kwitną judaszowce wschodnie, gdy pogoda włącza cykady, gdy kwitną symbole osmańskiego imperium – urocze tulipany, gdy oddech twoich zainteresowań krzyczy na ciebie z każdego kamienia, i gdy w twierdzy nie ma poza Wami prawie nikogo – wiesz, że takie chwile są najpiękniejsze, po prostu podrzynają gardło.

Twierdza Europa


2 komentarze do “Twierdza Europa – Rumeli Hisarı”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.